Aydınlatma Tasarımı Salon İçin: Işık Türleri ve Yerleşimi

Salon, evin en çok iş yükü taşıyan odasıdır. Aynı alanda film izlenir, misafir ağırlanır, kitap okunur, bazen çalışılır. Tek bir avize bu ihtiyaçların hepsini karşılamaz. Bu yüzden salon aydınlatma seçimi tek bir ürün kararı değil, katman kararıdır.

Aşağıda ışığı üç katmana ayırıp karşılaştırıyoruz. Ardından yerleşim mesafelerine ve sık yapılan hatalara geçiyoruz. Karar verirken şu sırayı izleyin: önce oda içindeki bölgeleri belirleyin, sonra her bölgeye ışık türü atayın, en son armatür modelini seçin. Model önce seçilirse plan armatüre göre şekillenir ve sonuç genelde dengesiz olur.

Işık Türleri: Hangi Katman Ne İşe Yarar?

Profesyonel planlarda ışık üç işlevle ayrılır: genel, işlev, vurgu. Salonda üçünün de bulunması gerekir. Oranı ise oda büyüklüğüne ve kullanım alışkanlığına göre değişir.

Genel (ortam) aydınlatma

Odanın taban seviyesini kuran ışıktır. Amaç, gölge boşluklarını doldurmak.

• Avize / sarkıt: Yüksek tavanlarda etkilidir. Dekoratif değeri yüksektir, ama tek başına köşeleri karanlık bırakır.
• Gömme spot dizisi: Homojen dağılım verir. Asma tavan gerektirir. Dar açılı spot seçilirse ışık lekeli görünür; 60 derece civarı geniş açılar salonda daha yumuşaktır.
• Plafonyer: Tavan yüksekliği 250 cm altındaysa en güvenli seçenek. Kafaya çarpma riski yok.
• Dolaylı bant aydınlatma: Kartonpiyer içine gizlenir. Işık tavandan yansır, gölge sertliği azalır. Tek başına yetersiz kalır, destek olarak mükemmeldir.

İşlev (görev) aydınlatması

Belirli bir eylem için ışık verir. Genel aydınlatma kapalıyken bile bu katman yalnız çalışabilir.

• Okuma koltuğunun arkasına lambader. Işık omuz hizasının üstünden, sayfaya doğru düşmeli.
• Yan sehpa veya konsol üzerine abajur. Konsol tablası seçerken lamba ağırlığını ve priz mesafesini birlikte düşünün.
• Çalışma köşesi varsa yönlendirilebilir masa lambası. Ekran yansımasını önlemek için ışık yandan gelmeli.

Vurgu aydınlatması

Salonun karakterini bu katman belirler. Miktarı azdır, etkisi büyüktür.

• Duvar raflarının içine ince LED bant. Objeler ve heykelcikler öne çıkar.
• Tablo ve panolar için ray spot veya tablo aplik. Işık yüzeye 30 derece açıyla gelirse parlama olmaz.
• Ayna çevresinde dolaylı ışık. Odayı optik olarak genişletir.
• Mum ve mumluklar. Elektrikli çözüm değil ama akşam katmanının en sıcak parçası.

Karşılaştırma tablosu

Yerleşim: Mesafeler, Renk Sıcaklığı, Kontrol

Doğru armatürü yanlış yere koymak, yanlış armatürden daha çok rahatsız eder. Yerleşimde üç değişkene bakın.

Ölçü ve mesafe kuralları

• Sarkıt alt ucu ile zemin arası en az 210 cm. Altından geçiliyorsa bu sınırı düşürmeyin.
• Sehpa üstüne sarkıt geliyorsa masa yüzeyinden 70–80 cm yukarıda bırakın.
• Duvar apliği göz hizasının biraz üstünde, yaklaşık 150–165 cm.
• Gömme spotları duvardan en az 60–70 cm içeride tutun. Duvara çok yakın spot, perde üzerinde keskin izler bırakır.
• Lambader gövdesi koltuk yan hizasında, abajur alt kenarı oturan kişinin göz seviyesinin üstünde olmalı. Aksi halde ampule doğrudan bakılır.

Renk sıcaklığı ve ışık kalitesi

Aynı odada farklı sıcaklıklar karışırsa salon dağınık görünür. Sade bir kural yeterli:

Renk geriverimi (CRI) değerine de bakın. 80 üzeri kabul edilebilir, 90 üzeri halı desenlerini ve ahşap tonlarını gerçek renginde gösterir. Vazolar, kilimler ve tablolar bu farkı hemen belli eder.

Kontrol: anahtar mı, dimmer mı?

• Tek anahtar: En ucuz, en kısıtlı. Her şey ya açık ya kapalı.
• Bölgeli anahtar: Katmanları ayrı hatta almak, salonda en yüksek getirili yatırımdır. Tadilat aşamasındaysanız bunu atlamayın.
• Dimmer: Aynı armatürle akşam ve gündüz modu kurar. Ampulün dimlenebilir ol